Shah Waliullah Dehlawi: Pembaru Islam yang Menyatukan Mazhab

Shah Waliullah Dehlawi, seorang ulama Sunni dan pembaru sufi dari India abad ke-18, dikenang sebagai tokoh yang menghidupkan semula semangat Islam dan menyatukan mazhab-mazhab fiqh. Beliau menekankan ijtihad, menulis tafsir Al-Quran yang mudah difahami, dan menyeru umat Islam kembali kepada sumber asal. Warisannya terus memberi inspirasi kepada gerakan pemikiran Islam di seluruh dunia.

20 Julai 20263 min read0 viewsBy Redaksi KhatulistiwaWikipedia — Shah Waliullah Dehlawi

Pendahuluan

Di tengah-tengah kejatuhan Empayar Mughal dan kemerosotan moral masyarakat Islam di India, muncul seorang tokoh yang menjadi suluh pembaharuan. Beliau ialah Qutb ud-Din Ahmad ibn ʿAbd-ur-Rahim al-ʿUmari ad-Dehlawi, lebih dikenali sebagai Shah Waliullah Dehlawi. Lahir pada tahun 1703 di Delhi, beliau bukan sekadar seorang ulama biasa—beliau adalah seorang mujaddid, iaitu pembaru yang diyakini oleh pengikutnya sebagai diutus untuk menghidupkan kembali ajaran Islam yang tulen.

Latar Belakang dan Pendidikan

Shah Waliullah dilahirkan dalam keluarga ulama yang terkenal. Bapanya, Shah Abdur Rahim, adalah seorang sufi dan pendiri Madrasah Rahimiyah di Delhi. Sejak kecil, Shah Waliullah diasuh dalam lingkungan ilmu dan spiritual yang mendalam. Beliau menghafal Al-Quran pada usia tujuh tahun dan menguasai ilmu fiqh, tafsir, hadis, serta tasawuf di bawah bimbingan bapanya sendiri.

Pada tahun 1730, beliau menunaikan haji ke Mekah dan Madinah. Di sana, beliau berguru dengan ulama terkemuka dan mendalami pelbagai aliran pemikiran. Pengalaman ini membuka matanya terhadap kepelbagaian mazhab dan keperluan untuk menyatukan umat Islam yang berpecah belah.

Pemikiran dan Sumbangan Utama

Shah Waliullah menulis lebih 50 karya dalam bahasa Arab dan Parsi. Antara sumbangan terbesarnya ialah:

Penyatuan mazhab: Beliau menyeru umat Islam untuk tidak bertelagah soal perbezaan mazhab. Dalam kitabnya al-Insaf fi Bayan Asbab al-Ikhtilaf, beliau menjelaskan punca perbezaan pendapat di kalangan ulama dan menggesa sikap toleransi. Baginya, semua mazhab yang empat adalah sah dan harus dihormati.
Terjemahan Al-Quran ke bahasa Parsi: Shah Waliullah menterjemah dan menulis tafsir Al-Quran dalam bahasa Parsi, yang menjadi bahasa ilmu di India ketika itu. Usaha ini membolehkan masyarakat awam memahami Al-Quran tanpa bergantung sepenuhnya kepada ulama.
Kritik terhadap taklid buta: Beliau mengkritik amalan mengikut mazhab secara membuta tuli tanpa merujuk kepada Al-Quran dan hadis. Sebaliknya, beliau menggalakkan ijtihad dalam kalangan ulama yang berkelayakan.
Pembaharuan sosial dan ekonomi: Dalam kitabnya Hujjat Allah al-Balighah, beliau membincangkan konsep keadilan sosial, hak milik, dan tanggungjawab pemerintah terhadap rakyat. Beliau menekankan bahawa kemerosotan umat Islam berpunca daripada kelemahan akhlak dan pentadbiran.

Pengaruh dan Warisan

Shah Waliullah wafat pada tahun 1762, tetapi ajarannya terus hidup. Murid-muridnya, seperti Shah Abdul Aziz dan Syed Ahmad Barelvi, menyebarkan ideanya ke seluruh India. Pemikirannya mempengaruhi gerakan-gerakan Islam seperti Deoband dan Ahl-i Hadis. Malah, ramai sejarawan menganggap beliau sebagai bapa kebangkitan Islam di Asia Selatan.

Warisan beliau bukan sahaja terbatas kepada India. Karya-karyanya diterjemah ke dalam pelbagai bahasa dan dibaca oleh para ulama di Timur Tengah, Afrika, dan Malaysia. Beliau diingati sebagai seorang reformis yang berani, intelektual yang tajam, dan sufi yang tulus.

Kesimpulan

Shah Waliullah Dehlawi adalah bukti bahawa seorang ulama mampu mengubah nasib umat dalam zaman yang suram. Dengan pendekatan yang seimbang antara ilmu, spiritual, dan realiti sosial, beliau berjaya menyatukan mazhab dan membangkitkan semangat ijtihad. Hingga kini, seruannya untuk kembali kepada Al-Quran dan Sunnah serta menghormati perbezaan pendapat tetap relevan. Beliau bukan saja tokoh sejarah, tetapi inspirasi abadi untuk umat Islam yang mendambakan pembaharuan yang benar.