Saat-Saat Genting: Tangannya Menggenggam Maut
Pada 30 September 1999, di loji pemprosesan uranium JCO Co. Ltd di Tokaimura, Jepun, tiga pekerja—Hisashi Ouchi, Masato Shinohara, dan Yutaka Yokokawa—sedang menjalankan prosedur rutin. Tanpa disedari, mereka menuangkan uranium yang terlalu banyak ke dalam tangki pencampur. Dalam sekelip mata, tindak balas rantai nuklear yang tidak terkawal bermula. Ouchi, yang paling hampir dengan tangki, menerima dos radiasi maut sebanyak 17 sievert—lebih daripada 10 kali ganda dos maut. Dunia hampir menyaksikan malapetaka yang boleh membawa kepada kehancuran besar.
Bagaimana Tindak Balas Rantai Berlaku?
Insiden kritikaliti berlaku apabila bahan fisil seperti uranium-235 atau plutonium-239 terkumpul dalam jumlah yang mencukupi untuk mencapai jisim kritikal. Dalam keadaan normal, tindak balas rantai ini hanya berlaku dalam reaktor nuklear yang direka khas dengan kawalan ketat. Namun, di Tokaimura, pekerja telah melangkau prosedur keselamatan: mereka menggunakan baldi keluli untuk mencampur uranium nitrat dengan asid nitrik, bukannya menggunakan tangki yang diluluskan. Akibatnya, larutan uranium mencapai kepekatan yang lebih tinggi daripada had selamat, mencetuskan letupan neutron yang tidak terkawal.
Hero yang Tidak Diduga: Responden Pertama
Ketika amaran radiasi berbunyi, pasukan keselamatan nuklear Jepun tiba di lokasi. Namun, hero sebenar adalah Dr. Toshio Saito, seorang ahli fizik nuklear yang dipanggil dari Institut Sains Nuklear Jepun. Dengan risiko nyawanya sendiri, Saito memasuki kawasan tercemar untuk mematikan pam yang membekalkan uranium ke tangki. Tindakannya menghentikan aliran bahan fisil, menghalang tindak balas daripada berterusan. Beliau kemudiannya dirawat kerana pendedahan radiasi, tetapi nyawa ribuan orang terselamat.
Kehancuran yang Dielakkan: Skala Sebenar Ancaman
Walaupun insiden Tokaimura tidak menghasilkan letupan nuklear seperti bom, ia melepaskan dos radiasi yang boleh membawa maut kepada sesiapa dalam radius 500 meter. Jika tindak balas tidak dihentikan dalam masa 20 minit, ia boleh menyebabkan pelepasan radiasi besar-besaran ke atmosfera, mencemari kawasan pertanian dan perumahan di sekitar Tokyo. Menurut laporan Agensi Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA), insiden ini mencatatkan tahap 4 pada Skala Peristiwa Nuklear Antarabangsa (INES), menjadikannya salah satu yang paling serius dalam sejarah.
Pengajaran yang Tidak Dipelajari?
Selepas insiden ini, Jepun memperketatkan peraturan keselamatan nuklear. Namun, tragedi Fukushima pada 2011 menunjukkan bahawa kelemahan masih wujud. Criticality accident bukanlah ancaman teori semata-mata—ia boleh berlaku bila-bila masa jika prosedur diabaikan. Hero seperti Dr. Saito mengingatkan kita bahawa dalam dunia yang semakin bergantung kepada tenaga nuklear, satu kesilapan kecil boleh membawa kepada bencana besar.
---
*Rujukan: [Criticality accident — Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Criticality_accident)*