1. Wang Kertas Asalnya Dikeluarkan oleh Bank Perdagangan, Bukan Kerajaan
Ramai yang menyangka wang kertas sememangnya terbitan kerajaan atau bank pusat. Namun, hakikatnya, pada abad ke-17 hingga ke-19, bank perdagangan swastalah yang mencetak dan mengedar wang kertas. Setiap bank mengeluarkan nota mereka sendiri, dan nilai nota itu hanya diiktiraf dalam kawasan perniagaan bank tersebut. Sebagai contoh, di Scotland pada awal 1700-an, bank-bank seperti Bank of Scotland dan Royal Bank of Scotland mengeluarkan nota mereka yang berbeza rekaan dan nilai. Nota-nota ini sebenarnya adalah janji bertulis bank untuk membayar pemegangnya dengan syiling emas atau peraka apabila dituntut. Ini bermakna, jika anda memegang wang kertas bank A, anda hanya boleh menukarnya di cawangan bank A, bukan di bank lain. Keadaan ini menyebabkan kekeliruan dan ketidakcekapan dalam urus niaga, terutamanya apabila seseorang perlu berurus niaga di luar kawasan operasi bank pengeluar.
2. Wang Kertas Pernah Boleh Ditukar Terus dengan Emas atau Perak
Salah satu ciri paling menarik wang kertas awal ialah ia
boleh ditukar dengan logam berharga seperti emas atau perak pada bila-bila masa. Pemegang nota hanya perlu pergi ke kaunter bank pengeluar dan menyerahkan nota tersebut, lalu bank wajib memberikan syiling emas atau peraka yang setimpal. Sistem ini dikenali sebagai
piawaian emas (gold standard). Contohnya, di England, Bank of England mengeluarkan nota yang boleh ditukar dengan emas sehingga tahun 1931. Di Amerika Syarikat, nota emas (gold certificate) masih beredar sehingga 1933. Namun, sistem ini runtuh apabila kerajaan terpaksa mencetak lebih banyak wang untuk membiayai perang, menyebabkan rizab emas tidak mencukupi. Kini, wang kertas moden adalah
fiat money – nilainya datang daripada kepercayaan dan pengiktirafan undang-undang, bukan daripada logam berharga.
3. Wang Kertas Bukan Satu-satunya Wang Kertas; Ada Juga Wang Kertas Kerajaan
Secara teknikal, istilah 'wang kertas' (banknote) merujuk kepada nota yang dikeluarkan oleh bank. Namun, terdapat juga
wang kertas kerajaan (government note) yang dikeluarkan terus oleh kerajaan tanpa melalui bank pusat. Contoh terkenal ialah
Greenback di Amerika Syarikat semasa Perang Saudara (1861-1865). Kerajaan AS mengeluarkan nota ini untuk membiayai perang, dan ia tidak boleh ditukar dengan emas. Di Malaysia, wang kertas kita dikeluarkan oleh Bank Negara Malaysia, iaitu bank pusat, jadi ia sah di sisi undang-undang sebagai wang kertas. Namun, di beberapa negara seperti Singapura, nota dikeluarkan oleh Monetary Authority of Singapore (MAS) yang bertindak sebagai bank pusat. Jadi, walaupun kita panggil 'wang kertas', hakikatnya istilah 'banknote' hanya merujuk kepada yang dikeluarkan oleh bank, bukan semua jenis wang kertas.
4. Wang Kertas Mempunyai Ciri Keselamatan yang Luar Biasa
Wang kertas moden bukan sekadar kertas bercetak. Ia mengandungi pelbagai ciri keselamatan yang sukar ditiru, seperti:
- Watermark: Gambar yang hanya kelihatan apabila ditekan atau dilihat pada cahaya.
- Benang keselamatan (security thread): Benang nipis yang tertanam dalam kertas, kadangkala berubah warna apabila digerakkan.
- Tinta berubah warna (color-shifting ink): Pada nilai tinggi seperti RM50 dan RM100, angka nominal berubah warna daripada hijau ke biru apabila dicondongkan.
- Cetakan mikro (microprinting): Tulisan sangat kecil yang hanya boleh dibaca dengan kanta pembesar.
- Ciri sentuhan (tactile feature): Terdapat garisan timbul untuk membantu orang buta mengenal pasti nilai nota.
Setiap kali anda memegang wang kertas, sebenarnya anda sedang memegang karya seni kejuruteraan keselamatan yang canggih.
5. Wang Kertas Boleh Mengandungi Bakteria Lebih Banyak Daripada Tandas
Kajian saintifik menunjukkan bahawa wang kertas boleh menjadi
tempat pembiakan bakteria yang sangat aktif. Satu kajian oleh Universiti New York pada 2017 mendapati bahawa wang kertas dolar AS mengandungi lebih 3,000 jenis bakteria, termasuk Staphylococcus aureus (bakteria yang boleh menyebabkan jangkitan kulit) dan E. coli (bakteria yang menyebabkan keracunan makanan). Malah, wang kertas dikatakan lebih kotor daripada tempat duduk tandas awam. Ini kerana wang kertas sentiasa berpindah tangan, disentuh ramai orang, dan disimpan dalam pelbagai keadaan – dari poket seluar hingga ke dompet yang jarang dibersihkan. Di sesetengah negara seperti Jepun, wang kertas diperbuat daripada gentian khas yang mengandungi zat antimikrob untuk mengurangkan risiko jangkitan. Namun, di Malaysia, kebanyakan wang kertas masih diperbuat daripada kapas yang mudah menyerap kotoran. Jadi, selepas memegang wang, sebaiknya basuh tangan anda!
6. Wang Kertas Tertinggi di Dunia Bernilai 100 Trilion Dolar Zimbabwe – Kini Hanya Koleksi
Pada 2009, Zimbabwe mengeluarkan wang kertas bernilai
100 trilion dolar Zimbabwe (100,000,000,000,000 ZWD) – angka yang luar biasa. Namun, nilainya pada masa itu hanyalah sekitar 40 sen AS kerana hiperinflasi yang melampau. Wang kertas ini kini menjadi barang koleksi yang popular, dan boleh dibeli dengan harga beberapa dolar AS di pasaran pengumpul. Kisah ini menunjukkan betapa rapuhnya nilai wang kertas jika ekonomi sesebuah negara runtuh. Di Malaysia, wang kertas tertinggi yang pernah dikeluarkan ialah RM100, manakala nilai terendah yang masih dalam edaran ialah RM1. Namun, ada juga wang kertas edisi khas seperti RM600 (untuk sambutan ulang tahun ke-60 Bank Negara) yang dikeluarkan dalam jumlah terhad dan tidak lagi diedarkan secara umum.
Kesimpulan
Wang kertas bukan sekadar alat urus niaga; ia adalah cerminan sejarah, teknologi dan ekonomi sesebuah negara. Dari asalnya sebagai nota janji bank perdagangan hinggalah kepada wang fiat moden yang kita gunakan hari ini, setiap helaian wang kertas menyimpan cerita yang menarik. Jadi, pada kali seterusnya anda memegang wang kertas, hargailah usaha di sebalik reka bentuk, keselamatan dan nilai yang diwakilinya. Ingat, wang kertas juga boleh menjadi sarang bakteria – jadi jangan lupa basuh tangan selepas mengira duit!
---
Rujukan: Banknote — Wikipedia
Wang Kertas Pertama Dikeluarkan Bank Bukan Kerajaan? Ini 5 Fakta Mengejutkan!. Tahukah anda wang kertas yang kita gunakan hari ini berasal daripada amalan bank perdagangan yang mencetak nota sendiri? Sebelum bank pusat menguasai, bank komersial dulu berhak mengeluarkan wang kertas yang boleh ditukar dengan emas atau perak. Artikel ini membongkar 5 fakta paling mengejutkan tentang sejarah, fungsi dan keunikan wang kertas yang jarang diketahui ramai.. 1. Wang Kertas Asalnya Dikeluarkan oleh Bank Perdagangan, Bukan Kerajaan
Ramai yang menyangka wang kertas sememangnya terbitan kerajaan atau bank pusat. Namun, hakikatnya, pada abad ke-17 hingga ke-19, bank perdagangan swastalah yang mencetak dan mengedar wang kertas. Setiap bank mengeluarkan nota mereka sendiri, dan nilai nota itu hanya diiktiraf dalam kawasan perniagaan bank tersebut. Sebagai contoh, di Scotland pada awal 1700-an, bank-bank seperti Bank of Scotland dan Royal Bank of Scotland mengeluarkan nota mereka yang berbeza rekaan dan nilai. Nota-nota ini sebenarnya adalah janji bertulis bank untuk membayar pemegangnya dengan syiling emas atau peraka apabila dituntut. Ini bermakna, jika anda memegang wang kertas bank A, anda hanya boleh menukarnya di cawangan bank A, bukan di bank lain. Keadaan ini menyebabkan kekeliruan dan ketidakcekapan dalam urus niaga, terutamanya apabila seseorang perlu berurus niaga di luar kawasan operasi bank pengeluar.
2. Wang Kertas Pernah Boleh Ditukar Terus dengan Emas atau Perak
Salah satu ciri paling menarik wang kertas awal ialah ia boleh ditukar dengan logam berharga seperti emas atau perak pada bila-bila masa. Pemegang nota hanya perlu pergi ke kaunter bank pengeluar dan menyerahkan nota tersebut, lalu bank wajib memberikan syiling emas atau peraka yang setimpal. Sistem ini dikenali sebagai piawaian emas gold standard . Contohnya, di England, Bank of England mengeluarkan nota yang boleh ditukar dengan emas sehingga tahun 1931. Di Amerika Syarikat, nota emas gold certificate masih beredar sehingga 1933. Namun, sistem ini runtuh apabila kerajaan terpaksa mencetak lebih banyak wang untuk membiayai perang, menyebabkan rizab emas tidak mencukupi. Kini, wang kertas moden adalah fiat money – nilainya datang daripada kepercayaan dan pengiktirafan undang-undang, bukan daripada logam berharga.
3. Wang Kertas Bukan Satu-satunya Wang Kertas; Ada Juga Wang Kertas Kerajaan
Secara teknikal, istilah 'wang kertas' banknote merujuk kepada nota yang dikeluarkan oleh bank. Namun, terdapat juga wang kertas kerajaan government note yang dikeluarkan terus oleh kerajaan tanpa melalui bank pusat. Contoh terkenal ialah Greenback di Amerika Syarikat semasa Perang Saudara 1861-1865 . Kerajaan AS mengeluarkan nota ini untuk membiayai perang, dan ia tidak boleh ditukar dengan emas. Di Malaysia, wang kertas kita dikeluarkan oleh Bank Negara Malaysia, iaitu bank pusat, jadi ia sah di sisi undang-undang sebagai wang kertas. Namun, di beberapa negara seperti Singapura, nota dikeluarkan oleh Monetary Authority of Singapore MAS yang bertindak sebagai bank pusat. Jadi, walaupun kita panggil 'wang kertas', hakikatnya istilah 'banknote' hanya merujuk kepada yang dikeluarkan oleh bank, bukan semua jenis wang kertas.
4. Wang Kertas Mempunyai Ciri Keselamatan yang Luar Biasa
Wang kertas moden bukan sekadar kertas bercetak. Ia mengandungi pelbagai ciri keselamatan yang sukar ditiru, seperti:
- Watermark : Gambar yang hanya kelihatan apabila ditekan atau dilihat pada cahaya.
- Benang keselamatan security thread : Benang nipis yang tertanam dalam kertas, kadangkala berubah warna apabila digerakkan.
- Tinta berubah warna color-shifting ink : Pada nilai tinggi seperti RM50 dan RM100, angka nominal berubah warna daripada hijau ke biru apabila dicondongkan.
- Cetakan mikro microprinting : Tulisan sangat kecil yang hanya boleh dibaca dengan kanta pembesar.
- Ciri sentuhan tactile feature : Terdapat garisan timbul untuk membantu orang buta mengenal pasti nilai nota.
Setiap kali anda memegang wang kertas, sebenarnya anda sedang memegang karya seni kejuruteraan keselamatan yang canggih.
5. Wang Kertas Boleh Mengandungi Bakteria Lebih Banyak Daripada Tandas
Kajian saintifik menunjukkan bahawa wang kertas boleh menjadi tempat pembiakan bakteria yang sangat aktif. Satu kajian oleh Universiti New York pada 2017 mendapati bahawa wang kertas dolar AS mengandungi lebih 3,000 jenis bakteria, termasuk Staphylococcus aureus bakteria yang boleh menyebabkan jangkitan kulit dan E. coli bakteria yang menyebabkan keracunan makanan . Malah, wang kertas dikatakan lebih kotor daripada tempat duduk tandas awam. Ini kerana wang kertas sentiasa berpindah tangan, disentuh ramai orang, dan disimpan dalam pelbagai keadaan – dari poket seluar hingga ke dompet yang jarang dibersihkan. Di sesetengah negara seperti Jepun, wang kertas diperbuat daripada gentian khas yang mengandungi zat antimikrob untuk mengurangkan risiko jangkitan. Namun, di Malaysia, kebanyakan wang kertas masih diperbuat daripada kapas yang mudah menyerap kotoran. Jadi, selepas memegang wang, sebaiknya basuh tangan anda!
6. Wang Kertas Tertinggi di Dunia Bernilai 100 Trilion Dolar Zimbabwe – Kini Hanya Koleksi
Pada 2009, Zimbabwe mengeluarkan wang kertas bernilai 100 trilion dolar Zimbabwe 100,000,000,000,000 ZWD – angka yang luar biasa. Namun, nilainya pada masa itu hanyalah sekitar 40 sen AS kerana hiperinflasi yang melampau. Wang kertas ini kini menjadi barang koleksi yang popular, dan boleh dibeli dengan harga beberapa dolar AS di pasaran pengumpul. Kisah ini menunjukkan betapa rapuhnya nilai wang kertas jika ekonomi sesebuah negara runtuh. Di Malaysia, wang kertas tertinggi yang pernah dikeluarkan ialah RM100, manakala nilai terendah yang masih dalam edaran ialah RM1. Namun, ada juga wang kertas edisi khas seperti RM600 untuk sambutan ulang tahun ke-60 Bank Negara yang dikeluarkan dalam jumlah terhad dan tidak lagi diedarkan secara umum.
Kesimpulan
Wang kertas bukan sekadar alat urus niaga; ia adalah cerminan sejarah, teknologi dan ekonomi sesebuah negara. Dari asalnya sebagai nota janji bank perdagangan hinggalah kepada wang fiat moden yang kita gunakan hari ini, setiap helaian wang kertas menyimpan cerita yang menarik. Jadi, pada kali seterusnya anda memegang wang kertas, hargailah usaha di sebalik reka bentuk, keselamatan dan nilai yang diwakilinya. Ingat, wang kertas juga boleh menjadi sarang bakteria – jadi jangan lupa basuh tangan selepas mengira duit!
---
Rujukan: Banknote — Wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Banknote
