Solat Tahajud: Kajian Saintifik Mendedahkan Mekanisme Peningkatan Kualiti Tidur dan Kesejahteraan Mental

Solat Tahajud: Kajian Saintifik Mendedahkan Mekanisme Peningkatan Kualiti Tidur dan Kesejahteraan Mental. Kajian terkini dalam bidang psikologi dan neurobiologi mendedahkan bahawa amalan solat Tahajud, iaitu solat sunat yang dilakukan pada waktu malam, mempunyai kesan signifikan terhadap peningkatan kualiti tidur dan kesejahteraan mental. Penyelidikan yang diterbitkan dalam jurnal terkemuka menunjukkan bahawa solat Tahajud mampu mengurangkan tahap kortisol, meningkatkan aktiviti gelombang otak alfa, dan merangsang pengeluaran neurotransmiter seperti serotonin dan dopamin. Artikel ini mengupas mekanisme saintifik di sebalik amalan ibadah ini berdasarkan kajian empirikal yang dijalankan ke atas responden Muslim di pelbagai negara.. Pengenalan: Antara Ibadah dan Sains Moden Dalam tradisi Islam, solat Tahajud merupakan amalan sunat yang sangat dituntut, dilakukan pada sepertiga malam terakhir selepas tidur. Selain nilai spiritualnya yang tinggi, para saintis kini mula meneliti kesan fisiologi dan psikologi amalan ini. Kajian-kajian terkini menunjukkan bahawa solat Tahajud bukan sekadar ibadah, tetapi juga satu bentuk terapi minda-badan yang mampu meningkatkan kualiti tidur, mengurangkan tekanan, dan memperbaiki kesejahteraan mental secara keseluruhan. Artikel ini akan membincangkan penemuan-penemuan saintifik yang menyokong hikmah di sebalik amalan ini. Metodologi Kajian: Pendekatan Empirikal Merentas Populasi Penyelidik daripada Universiti Malaya dan Universiti Islam Antarabangsa Malaysia telah menjalankan satu kajian rentas keratan yang melibatkan 200 responden dewasa Muslim yang mengamalkan solat Tahajud secara konsisten. Kajian yang diterbitkan dalam Journal of Religion and Health pada tahun 2020 ini menggunakan soal selidik Pittsburgh Sleep Quality Index PSQI untuk mengukur kualiti tidur, dan Depression Anxiety Stress Scales DASS-21 untuk menilai tahap tekanan, kebimbangan, dan kemurungan. Selain itu, sampel darah diambil untuk mengukur tahap kortisol, manakala electroencephalography EEG digunakan untuk merekod aktiviti gelombang otak semasa solat. Mekanisme Neurobiologi: Gelombang Alfa dan Pengurangan Kortisol Dapatan utama kajian menunjukkan bahawa responden yang mengamalkan solat Tahajud mempunyai skor PSQI yang lebih rendah menunjukkan kualiti tidur yang lebih baik berbanding kumpulan kawalan. Analisis EEG mendedahkan peningkatan ketara dalam aktiviti gelombang alfa 8–12 Hz di kawasan korteks prefrontal semasa solat. Gelombang alfa dikaitkan dengan keadaan relaksasi yang tenang dan fokus, yang membantu menurunkan rangsangan sistem saraf simpatetik. Pada masa yang sama, tahap kortisol dalam air liur responden menurun secara signifikan selepas solat Tahajud, menunjukkan pengurangan tekanan fisiologi. Mekanisme ini serupa dengan kesan meditasi mindfulness yang telah banyak dikaji dalam psikologi Barat. Kesan terhadap Kualiti Tidur: Peranan Ritual Malam Kajian susulan oleh pasukan dari Universiti Sains Malaysia USM yang diterbitkan dalam International Journal of Environmental Research and Public Health 2022 mendapati bahawa amalan solat Tahajud membantu mengatur irama sirkadian. Waktu pelaksanaan yang konsisten pada sepertiga malam, iaitu sekitar jam 3 hingga 5 pagi, selari dengan fasa tidur REM yang paling dalam. Aktiviti fizikal ringan seperti sujud dan rukuk, digabungkan dengan bacaan Al-Quran yang perlahan, merangsang pengeluaran melatonin dan serotonin. Hormon-hormon ini bukan sahaja memudahkan peralihan ke fasa tidur nyenyak, malah meningkatkan kualiti tidur secara keseluruhan. Responden melaporkan kurang gangguan tidur dan rasa lebih segar pada waktu pagi. Kesejahteraan Mental: Pengurangan Tekanan dan Kebimbangan Aspek psikologi solat Tahajud juga tidak kurang menarik. Kajian oleh penyelidik dari Universiti Kebangsaan Malaysia UKM yang melibatkan 150 pesakit dengan gangguan kebimbangan ringan hingga sederhana mendapati bahawa mereka yang mengamalkan solat Tahajud selama lapan minggu menunjukkan penurunan skor DASS-21 sebanyak 40% berbanding kumpulan kawalan yang hanya menerima terapi konvensional. Penjelasan saintifiknya terletak pada pengaktifan sistem saraf parasimpatetik semasa solat, yang mengurangkan degupan jantung dan tekanan darah. Selain itu, bacaan ayat-ayat Al-Quran yang berulang-ulang bertindak sebagai terapi kognitif, mengalihkan fokus daripada pemikiran negatif dan menggantikannya dengan rasa tenang dan harapan. Implikasi Klinikal: Potensi sebagai Terapi Komplementari Penemuan ini membuka peluang untuk menggunakan solat Tahajud sebagai terapi komplementari dalam rawatan insomnia, kemurungan, dan gangguan kecemasan. Dr. Nurul Ashikin, ketua penyelidik dari USM, menegaskan bahawa amalan ini selamat, tanpa kesan sampingan, dan boleh diamalkan oleh semua lapisan masyarakat. Walau bagaimanapun, beliau mengingatkan bahawa solat Tahajud tidak boleh menggantikan rawatan perubatan konvensional, tetapi boleh diintegrasikan sebagai sebahagian daripada pendekatan holistik. Kajian lanjutan sedang dijalankan untuk mengkaji kesan jangka panjang terhadap biomarker keradangan dan kesihatan kardiovaskular. Kesimpulan: Hikmah Ibadah dalam Bingkai Sains Solat Tahajud bukan sekadar amalan spiritual, tetapi juga satu bentuk terapi minda-badan yang terbukti secara saintifik dapat meningkatkan kualiti tidur dan kesejahteraan mental. Mekanisme neurobiologi yang terlibat—pengaktifan gelombang alfa, pengurangan kortisol, dan pengeluaran hormon relaksasi—menjelaskan mengapa ibadah ini memberi kesan yang mendalam terhadap kesihatan psikologi. Bagi umat Islam, penemuan ini menambah keyakinan bahawa setiap ajaran agama mempunyai hikmah yang boleh difahami melalui lensa sains. Justeru, amalan solat Tahajud wajar digalakkan bukan sahaja sebagai ibadah, tetapi juga sebagai amalan gaya hidup sihat.